Động cơ điện bị nóng: 8 nguyên nhân thường gặp và cách xử lý

Động cơ điện bị nóng thường do một trong tám nguyên nhân: quá tải, điện áp không đúng hoặc lệch pha, mất pha, làm mát kém, vòng bi hỏng hoặc thiếu mỡ, khởi động quá nhiều lần, cách điện cuộn dây suy giảm, hoặc chọn sai động cơ cho ứng dụng (kể cả khi chạy biến tần ở tốc độ thấp). Bài viết hướng dẫn cách nhận biết mức nóng bất thường, kiểm tra theo từng nguyên nhân và cách xử lý.

Động cơ nóng bao nhiêu là bất thường?

Động cơ khi chạy luôn ấm lên, vỏ có thể nóng tới mức không đặt tay lâu được mà vẫn bình thường. Giới hạn nhiệt phụ thuộc cấp cách điện của cuộn dây (ghi trên tem nhãn):

Nhiệt độ vỏ thấp hơn nhiệt độ cuộn dây. Cách đánh giá thực tế: đo nhiệt độ vỏ bằng súng đo nhiệt hồng ngoại ở cùng vị trí mỗi lần, so với lần đo trước và với động cơ cùng loại đang chạy bình thường. Dấu hiệu bất thường: nhiệt độ tăng dần theo thời gian, có mùi khét, sơn đổi màu, rơ-le nhiệt tác động liên tục.

8 nguyên nhân động cơ điện bị nóng và cách xử lý

1. Động cơ bị quá tải

Dòng điện vượt dòng định mức trên tem nhãn. Nguyên nhân: tải tăng, kẹt cơ khí, băng tải căng quá, bơm chạy ngoài điểm làm việc. Xử lý: đo dòng ba pha bằng ampe kìm, kiểm tra phần cơ khí; nếu tải thực sự lớn hơn thì thay động cơ công suất lớn hơn.

2. Điện áp quá cao, quá thấp hoặc lệch pha

Điện áp thấp làm dòng tăng; điện áp ba pha lệch nhau làm dòng mất cân bằng và cuộn dây nóng cục bộ. Xử lý: đo điện áp giữa các pha khi động cơ đang chạy; kiểm tra tiếp điểm contactor, cầu đấu, dây cấp nguồn.

3. Mất một pha

Động cơ vẫn có thể quay nhưng kêu ù, dòng hai pha còn lại tăng mạnh và nóng rất nhanh. Xử lý: kiểm tra cầu chì, aptomat, contactor; lắp rơ-le bảo vệ mất pha.

4. Làm mát kém

Cánh tản nhiệt bám bụi dầu, quạt gãy hoặc nắp chụp quạt bị che, động cơ đặt trong không gian kín, nhiệt độ môi trường cao. Xử lý: vệ sinh vỏ, thay quạt, đảm bảo lối gió vào.

5. Vòng bi hỏng, thiếu hoặc thừa mỡ

Vòng bi mòn, thiếu mỡ hoặc bơm quá nhiều mỡ gây ma sát lớn, nóng tập trung ở hai đầu trục và có tiếng kêu. Xử lý: bơm đúng loại và lượng mỡ theo khuyến cáo; thay vòng bi khi có tiếng kêu lạ. Xem thêm vòng bi là gì và cách chọn, mỡ bò chịu nhiệt.

6. Khởi động – dừng quá nhiều lần

Dòng khởi động lớn gấp nhiều lần dòng định mức; khởi động liên tục làm cuộn dây không kịp nguội. Xử lý: giảm số lần khởi động, dùng khởi động mềm hoặc biến tần.

7. Cách điện cuộn dây suy giảm, chạm chập vòng dây

Ẩm, bụi, động cơ cũ hoặc từng bị quá nhiệt làm cách điện yếu, gây chạm chập cục bộ. Xử lý: đo điện trở cách điện bằng megaohm kế, đo điện trở ba cuộn dây xem có cân bằng không; sấy, quấn lại hoặc thay động cơ.

8. Chọn sai động cơ hoặc chạy biến tần ở tốc độ thấp

Động cơ tự làm mát có quạt gắn trên trục; khi chạy tốc độ thấp bằng biến tần với tải mô-men không đổi, lưu lượng gió giảm nên động cơ nóng. Xử lý: chọn động cơ dùng cho biến tần, lắp quạt làm mát cưỡng bức, hoặc chọn hộp số có tỷ số phù hợp để động cơ chạy gần tốc độ định mức.

Quy trình kiểm tra nhanh tại hiện trường

1. Đọc tem nhãn: công suất, dòng định mức, điện áp, cấp cách điện, chế độ làm việc (S1, S3…).
2. Đo điện áp ba pha và dòng ba pha khi chạy có tải.
3. Đo nhiệt độ vỏ, hai đầu vòng bi, so với động cơ cùng loại.
4. Nghe tiếng ồn, kiểm tra rung, độ đồng tâm khớp nối.
5. Kiểm tra quạt, nắp chụp quạt, độ sạch cánh tản nhiệt.
6. Dừng máy, cắt điện an toàn, đo điện trở cách điện và điện trở cuộn dây.

Biện pháp phòng ngừa

• Chọn động cơ đủ công suất, hiệu suất cao (IE3) cho tải chạy liên tục; xem động cơ điện 3 pha.
• Lắp bảo vệ quá tải, mất pha, lệch pha; dùng biến tần cho tải cần điều chỉnh tốc độ.
• Lập lịch bảo dưỡng: vệ sinh, bơm mỡ, đo cách điện, kiểm tra rung.
• Với động cơ quan trọng, lắp cảm biến nhiệt (PTC/PT100) trong cuộn dây.

Tìm hiểu thêm về cấu tạo và cách chọn motor 3 phase.

Câu hỏi thường gặp

Động cơ mới mua chạy đã nóng có sao không?

Nếu dòng điện và điện áp đúng định mức, nhiệt độ ổn định sau một thời gian chạy thì thường là bình thường. Nếu dòng vượt định mức, cần kiểm tra lại tải và cách đấu dây (sao/tam giác).

Đấu nhầm sao – tam giác có làm động cơ nóng không?

Có. Đấu sai so với điện áp lưới làm động cơ thiếu từ hoặc quá từ, dòng tăng và nóng nhanh.

Có nên tưới nước làm mát động cơ đang nóng?

Không. Nước có thể lọt vào cuộn dây gây chạm chập; hãy dừng máy, tìm nguyên nhân.

Khi nào nên thay động cơ mới thay vì sửa?

Khi động cơ cũ, hiệu suất thấp, đã quấn lại nhiều lần hoặc chi phí sửa gần bằng mua mới.

Liên hệ

Cần thay động cơ hoặc tư vấn chọn công suất, gọi Hotline/Zalo 0988 641 591 hoặc email sales.00@feyana.com. FEYANA có sẵn động cơ Hyosung 15 kW, 7,5 kW và nhiều công suất khác.